Logo ma ono symbolizować więzi przyjaźni i braterskiej miłości, jakie łączą wszystkich członków, w obliczu miłującego Boga. Hasło Stowarzyszenia jest częścią logo, jak to widać na rysunku: Serviens in spe – to znaczy: Służąc w nadziei.

Rys historyczny

Historia Stowarzyszenia jest prosta, chodzi o realizację marzenia grupy młodych przyjaciół. Pośród chaosu ideowego i politycznego w 1833 r. chcieli poświęcić się służbie najuboższym, zakładając w Paryżu wspólnotę chrześcijańską, aby wspomagać, ale też uczestniczyć w bólu ludzi, którzy cierpią. Młodzi byli bowiem zawiedzeni niewielkimi owocami sporów intelektualnych, w jakie się zaangażowali w obronie wiary i Kościoła.

Rzeczywiście, sześciu młodych (najstarszy miał 24 lata, najmłodszy lat 19) spotkało się, aby organizować wspólnie pomoc, pociechę i okazywać osobiście chrześcijańską miłość najbardziej wydziedziczonym. Miało się to dziać, co podkreślano, w bezpośrednim kontakcie: osoba – osoba.

Aby skompletować grupę, dojrzałość młodych podpowiedziała im pomysł powierzyć się kierownictwu kogoś starszego od nich, kto miałby ok. 40 lat i przyniósł do grupy doświadczenie życia oraz zdatność nawiązywania kontaktów, jakiej im brakowało. W ten sposób, zgodnie z wolą Boga, 23 kwietnia 1833 r. powstała pierwsza Konferencja Św. Wincentego a Paulo.

Dyskutowano wiele wewnątrz Stowarzyszenia i poza nim o tym, kto i co, wpłynęło decydująco na to, że Stowarzyszenie ma obecnie (październik 2015 r.) tak olbrzymi zasięg (140 krajów i ponad 720 000 członków). Podczas wspomnianych dyskusji pytano również o to, któremu spośród siedmiu pierwszych konfratrów przysługuje tytulł założyciela. W rzeczywistości, o początkach Stowarzyszenia można powiedzieć bez obawy o błąd, to, co sami założyciele mówili: Jedynie Bóg, w oparciu o braterską przyjaźń między pierwszymi członkami przyznał grupie łaskę konieczną, aby marzyć o założeniu stowarzyszenia. Dał im także moc, aby marzenie przełożyć na rzeczywistość. Tak więc tylko Bóg może być uznany za autora i założyciela Stowarzyszenia.

Okoliczności założenia Stowarzyszenia

Historia Stowarzyszenia Św. Wincentego a Paulo (SSVP) jest ściśle związana z historią społeczną i polityczną Francji i Europy w pierwszej połowie XIX w. Wchodzimy w taką epokę, której dalszego ciągu nikt nie jest w stanie przewidzieć, jest jednak niemożliwe, by nie zdawać sobie sprawy z tego, że właśnie nadeszła – napisał w 1840 r. Fryderyk Ozanam, jeden z siedmiu założycieli Stowarzyszenia. Na początku XIX w., jakiekolwiek mieliby koncepcje polityczne albo tradycje intelektualne, wszyscy myśliciele, pisarze i filozofowie dzielili przekonanie, że wcześniejsza epoka już się skończyła. Ich zdaniem, to jednak nie rewolucja 1789 r. była momentem zwrotnym, Iecz rewolucja przemysłowa, której pierwsze widoczne skutki rzucały się w oczy, począwszy od roku 1810. Były to m.in.: mechanizacja w dziedzinie wytwórczości przemysłowej, upowszechnienie się maszyny parowej, rozwój i zagęszczenie fabryk, migracja ludności i spadek wartości siły roboczej wykorzystywanej i wyzyskiwanej w szalonym tempie w pogoni za zyskiem. Następstwa były niemal natychmiastowe: zawrotny spadek wynagrodzenia za pracę związany z konkurencją między robotnikami w celu zyskania zatrudnienia oraz spektakularny skok bezrobocia, synonim głodu. Niektórzy intelektualiści reagowali na te zjawiska już w pierwszych latach Restauracji, jeszcze jakby izolowani w społeczeństwie, które funkcjonowało według starych schematów i nie rozumiało tego, co nadchodzi. W ślad za de Lammenais trzeba by cytować teksty Charles de Coux i księdza Gerbet. To oni w 1830 r. stworzyli awangardę katolików głęboko zaniepokojonych losem ubogich robotników. W L’Avenir, dzienniku Lacordaire’a i Montalemberta publikowali wiele artykułów, które przyciągnęły uwagę młodych katolików, którzy póżniej założą Konferencję św. Wincentego a Paulo.

Fryderyk Ozanam wraz z innymi założycielami Konferencji należał do grupy studentów katolickich na Sorbonie, która dała początek tej inicjatywie, do której odnoszono się z prawdziwym entuzjazmem. Główną zasadą, poniekąd osią ich poszukiwań i refleksji było przekonanie, że ekonomia powinna się liczyć z ludźmi. Kiedy w 1830 r. wybuchła rewolucja, jeden z założycieli Konferencji, Fryderyk Ozanam miał zaledwie 17 lat, żarliwą wiarę i był otwarty na nowe idee. Przekonywał, że za każdą cenę trzeba uniknąć walki klas. Do przeprowadzenia koniecznych zmian należy użyć miłości i wiary, a nie środków politycznych. W 1831 r. Journal des débats, traktował klasę robotniczą jako barbarzyńców i wrogów. Ozanam oskarżał właścicieli kapitału o pogardę dla godności ludzkiej, wyzysk i upodobnienie robotnika do maszyny, o niewolnictwo, wykorzystywanie nędzy do upowszechniania rozpusty, o zepsucie obyczajów, demaskował brutalność ekonomistów i przedsiębiorców. Niewielka grupa studentów katolickich, kolegów Ozanama na Sorbonie, skupiła się wokół niego. Byli wśród nich Jules Devaux, Francois Lallier, Auguste Le Taillandier i Paul Lamache, zatem wszyscy przyszli członkowie pierwszej Konferencji. Ponieważ chcieli prowadzić zdecydowaną polemikę ze studentami niewierzącymi, Lamache, Ozanam i Lallier zdecydowali się na przygotowywanie dyskusji w grupie, aby razem dobierać i szlifować argumenty. Fryderyk Ozanam był więc doskonale przygotowany do polemiki. Jednak po publikacji deklaracji, szerokiej debacie, ujawnieniu przekonań, każda strona pozostała przy swoich racjach. Le Taillandier był pierwszym spośród założycieli Stowarzyszenia, który chcąc podeprzeć moralnie swych przyjaciół mówił: Zrzeszenie miłosierdzia, które skupiało by grupę katolików miałoby podwójną zasługę: podtrzymywałoby w nich ducha wiary, a także sprawiłoby, że ich koledzy, obojętni religijnie, mogliby widzieć trwałą i dobroczynną żywotność chrześcijaństwa. Wszyscy byli zgodni z twierdzeniem Ozanama, że nie tyle należy o miłosierdziu rozprawiać, ile trzeba je podjąć i spieszyć z pomocą biednym.
Lamache, Ozanam, Devaux, Le Taillandier i Félix Clavé mieli tworzyć zalążek zrzeszenia. Jest to ruch związany z chrześcijańskim miłosierdziem, ta idea nas zjednoczyła i nikt pojedynczo nie może uważać że jest założycielem. W 1833 r. członkowie wspomnianej grupy przyszli do Emmanuel Bailly, aby mu przedstawić swoje plany. Po wysłuchaniu przedłożenia Ozanama, okazał bardzo żywe zainteresowanie sprawą i odtąd podjął z nimi wspólną drogę, jako uczestnik grupy. Następnie – już wspólnie – złożyli wizytę proboszczowi parafii w tej dzielnicy. Ks. Olivier zaproponował im prowadzenie katechizmu dla ubogich dzieci. Nie była to jednak propozycja zadowalająca. Odczuwali potrzebę większego, szerszego zaangażowania społecznego i oddania sprawie. Najstarszy spośród nich, wspomniany Bailly doszedł do wniosku, że trzeba się udać z wizytą do siostry miłosierdzia Rozalii Rendu. Miała ona odcisnąć taki stygmat na grupie, bez którego Stowarzyszenie św. Wincentego a Paulo nie byłoby tym, czym jest. W 1815 r., w młodym wieku, została zamianowana przełożoną domu sióstr miłosierdzia i odtąd wszyscy potrzebujący z przedmieścia Saint Marceau, Saint Médard i Montparnasse, byli z nią związani i ufali jej bez granic. S. Rendu przyjęła grupę serdecznie i od razu zrozumiała to, czego szukali. Od razu przekazała im kilka bonów na darmowy chleb, które sama dawała ubogim, wyjaśniła im, jak się nimi posługiwać i jak pomóc ludziom wydostać się z nędzy. To w ścisłym porozumieniu z S. Rendu młodzi dotarli do celu poszukiwań. Odwiedzać osobiście ubogich w ich mieszkaniach i udzielać im wsparcia w naturze! Po spotkaniu z s. Rozalią Rendu wszyscy członkowie grupy przekonali się, że ich przedsięwzięcie trzeba oddać pod opiekę św. Wincentego a Paulo, o którym s. Rendu mówiła jako o wzorze pokory, miłosierdzia i prostoty. Stało się to 23 kwietnia 1833 r., kiedy siedmiu pierwszych członków Konferencji spotkało się w redakcji “Tribune Catholique”, dziennika Emmanuela Bailly. Wtedy została założona pierwsza Konferencja św. Wincentego a Paulo. W sierpniu tego samego roku do Konferencji św. Wincentego dołączył trzydziestoletni publicysta Léon le Prévost. Pisał wówczasz: Powstaje obecnie wielki ruch wiary i miłosierdzia, Iecz dzieje się to jakby w ukryciu, za zasłoną pokory. (…) z tych współczesnych katakumb wyjdzie światło dla świata. Le Prévost opuści potem Konferencję, aby założyć Zgromadzenie Zakonników św. Wincentego a Paulo. Pod koniec 1834 r. liczba braci w Konferencji osiągneła prawie sto osób i wielu myślało o podzieleniu grupy. Fryderyk Ozanam przedstawił rzeczowe argumenty za podziałem i wpłynął na decyzję pozostałych. Dowodem na to, że decyzja była słuszna i że było to również zgodne z Bożym planem wobec skromnego stowarzyszenia jest to, że ćwierć wieku po założeniu, Konferencje we Francji miały 285 grup. 37 Konferencji było w Holandii, 28 w Belgii, 24 w Irlandii, 24 w Prusach, 22 w Kanadzie, 17 w Wielkiej Brytanii, 8 w Meksyku, 5 w Stanach Zjednoczonych, 6 we Włoszech (Włochy nie istniały jeszcze jako państwo więc cztery Konferencje działały na terenie Królestwa Sabaudii i Sardynii, w Genui, Nicei, Ovada i Chamberi, a dwie inne na terence Państwa Kościelnego w Rzymie), dwie w Szkocji, dwie w Turcji, jedna w Szwajcarii, jedna w Grecji, jedna w Hiszpanii, jedna w Bawarii i jedna na terenie Algierii.

Trzeba powiedzieć, że działalność pierwszych członków Konferencji nie polegała jedynie na opiekowaniu się ubogimi. Już w grudniu 1833 r. zarząd dzielnicy “Dobroczynność” w Paryżu prosił członków Konferencji o to, by podjęli się pełnienia funkcji “komisarzy miłosierdzia”. Był to początek współpracy pomiędzy Stowarzyszeniem i administracją publiczną, która istnieje dotąd i rozwija się z powodzeniem. W następnym roku młodzi studenci przejęci duchem św. Wincentego a Paulo nawiązali współpracę z młodymi robotnikami, w celu udzielania im pomocy w dziedzinie kształcenia się. Nieco później pośpieszą z pomocą młodocianym przestępcom po wyrokach skazujących. To sąd zwrócił się w 1836 r. do członków Stowarzyszenia, żeby przejęli opiekę nad więźniami, kiedy ci opuszczają zakład karny. W tym samym roku rozpoczęto działalność związaną z opieką nad żołnierzami. W 1840 r., aby bronić najbardziej wydziedziczonych przeciwko podniesieniu cen na towary, członkowie Konferencji zorganizowali magazyny żywności i prowadzili stołówki. W 1842 r. zbudowano w Lille pierwsze mieszkanie dla ubogiej rodziny. Instytucja Adwokat ubogich powstała w 1844 r. Przy fabryce Baudin, w środkowej Francji, utworzono 1847 r. pierwszą Konferencję przy przedsiębiorstwie. Około 1850 r. zaczęto organizować kasy dla bezrobotnych, kasy kredytowe, a także centra rozrywkowe dla robotników.

Rozwój SSVP od założenia aż dotąd, dał podstawę do stwierdzenia konieczności zmiany w wewnętrznej strukturze prawnej i utworzenia Stowarzyszenia Międzynarodowego, już zatwierdzonego przez Międzynarodowe Zgromadzenia Generalne w Rzymie w październiku 2003 r. Przedstawiono wówczas nową Regułę, która zawiera również Międzynarodowe Statuty Stowarzyszenia.

Duch, cechy i cele

Jeśli chcemy opisać cele SSVP najlepiej będzie użyć sformułowania jednego z założycieli, najbardziej znanego ze względu na jego pracę umysłową i uznanie publiczne. W jednym ze sprawozdań dla zarządu Konferencji z 4 grudnia 1836 r., Fryderyk Ozanam przypomniał o dwóch celach Stowarzyszenia: dobro członków i pożytek ubogich. (…) 11 sierpnia 1837 r. Ozanam w Iiście do Lailliera, wysuwał postulat by Przewodniczący Konferencji, podczas spotkań jakim przewodniczą często przypominali, że celem Stowarzyszenia jest ożywianie i rozpowszechnianie pomiędzy młodymi ducha religii katolickiej. Trzeba, aby w tym celu byli obecni na spotkaniach Konferencji, troszczyli się o jedność intencji i o więzi dzięki modlitwie, bo są również niezbędne, jak odwiedzanie ubogich.

Współczesny mandat apostolski

Duch wiary założycieli, który z kościelnego punktu widzenia zawierał elementy awangardowe, pozostaje w Stowarzyszeniu dotąd bardzo żywy, a ścisła więź członków Stowarzyszenia z Kościołem katolickim potwierdzona w V rozdz. Reguły: Relacje z hierarchią katolicką. Stowarzyszenie, wierne jednoznacznemu zamierzeniu bł. Fryderyka Ozanama i jego współtowarzyszy troszczy się o ścisłe więzy z hierarchią katolicką. Ten nieprzymuszony szacunek dla hierarchii stwarza atmosferę do wzajemnej i harmonijnej współpracy. Te więzi zostały ostatnio wzmocnione. Zyskały także bardziej oficjalny charakter dzięki wyznaczeniu w łonie Rady Generalnej Stowarzyszenia osoby odpowiedzialnej za relacje ze Stolicą Apostolską. Stowarzyszenie jest również głęboko zaangażowane we współpracę ekumeniczną z różnymi religiami, zgodnie z nauczaniem magisterium Kościoła, jak to przewiduje Reguła, VI, 2.

W Regule, IV, 3 mówi się również o relacjach Stowarzyszenia z Rodziną Wincentyńską. Członkowie Stowarzyszenia w świecie, wraz z innymi organizacjami i wspólnotami połączonymi duchowością św. Wincentego a Paulo i tymi, którzy mają wolę pomagania tworzą jedną wielką rodzinę.

Kraje w których działa Stowarzyszenie, charakteryzuje się dynamicznym rozwojem. Jesteśmy obecni na wszystkich kontynentach: Afryka – w 40 krajach, Ameryka – w 33 krajach, Azja – w 27 krajach, Europa – w 30 krajach, Oceania – w 10 krajach.

Konferencje św. Wincentego a Paulo w Polsce

Piętnaście lat po założeniu pierwszej Konferencji w Paryżu, pojawiło się kilka Konferencji na Śląsku, gdzie z czasem bardzo się rozwinęły. Jednakże po wprowadzeniu pewnych zmian statutowych i regulaminowych, Konferencje te odłączyły się od Rady Głównej Stowarzyszenia w roku 1852 i nie zostały przez tę Radę agregowane oraz nie utrzymywały z nią stałej korespondencji.

W Wielkopolsce zawiązano pierwszą Konferencję w Poznaniu 17 lutego 1850 r., którą kilka tygodni później paryska Rada Główna agregowała do Stowarzyszenia. Inicjatorem i pierwszym prezesem był Edward Łubieński, a w gronie pierwszych członków spotykamy ludzi znanych oraz zasłużonych dla Kościoła i Ojczyzny. W 1851 r. zawiązały się dwie kolejne Konferencje w Poznaniu, po czym utworzono Radę miejscową, a jej pierwszym prezesem był Michał Mycielski. W roku 1855 powstała Konferencja w Gnieźnie i zawiązały się liczne Konferencje w Wielkopolsce tak, że Rada poznańska była Radą Wyższą dla obu diecezji: poznańskiej i gnieźnieńskiej. Ilość konferencji wciąż rosła. Prymasowie: Przyłuski i Ledóchowski otaczali Stowarzyszenie troskliwą opieką.

Biskup Ledóchowski wizytując archidiecezję prawie wszędzie odwiedzał Konferencje lub zalecał ich zakładanie. Do roku 1871 było ich 83. W następnych latach (Kulturkampfu), biskupi i wielu kapłanów znalazło się w więzieniach. Odbiło się to niekorzystnie na rozwoju Towarzystwa w Wielkopolsce: w roku 1880 tylko 32 Konferencje dawały znaki życia. Dopiero od roku 1883 widać powolny, ale sukcesywny powrót do działalności. Zawiązują się nowe Konferencje lub dawne wracają do życia: 11 w Poznaniu, 3 w Gnieźnie z Radą na miejscu, po jednej w Bydgoszczy, Bonikowie, Borku, Czarnkowie, Grodzisku, Kościanie, Krotoszynie, Koźminie, Ostrowie Wielkopolskim, Osiecznie, Pakości, Szamotułach, Sulmierzycach, Strzelnie, Śremie, Świeciu, Wronkach, Wierzbnie, Wielkich Tarchałach, Witkowie, Wągrowcu, Żerkowie i Żninie.

W diecezji chełmińskiej i warmińskiej było także kilka Konferencji, ale bez osobnej Rady Wyższej. We Lwowie powstała pierwsza Konferencja w 1858 r., w Krakowie zbierano się jeszcze przed rokiem 1863. W 1873 r. powracający z Paryża ks. Walerian Kalinka, założył osobną Konferencję dla studentów szkół wyższych pod wezwaniem św. Jana Kantego. Z biegiem lat i przyrostem nowych Konferencji w Krakowie i we Lwowie utworzono dla nich w 1877 r. w Krakowie Radę Wyższą, której pierwszym prezesem został Paweł Popiel. Przed rokiem 1925 do okręgu Rady Wyższej w Krakowie należały Konferencje w następujących miejscowościach: Kraków 11, Lwów 8 z Radą Miejscową, Tarnów 2 z Radą Miejscową, po jednej Bochnia, Bolechowice, Grybów, Jasło, Kołomyja, Korczyna, Nowy Sącz, Przemyśl, Rudawa, Sambor, Stanisławów, Tuchów, Złoczów. We Lwowie i w Tarnowie były różne samoistne dzieła pod opieką Stowarzyszenia św. Wincentego.

Na terenach zaboru rosyjskiego działalność Stowarzyszenia św. Wincentego była zabroniona. Zawiązało się ono w Warszawie w 1906 r., po wydaniu przez rząd rosyjski ustawy o stowarzyszeniach. O zalegalizowanie Konferencji zaczęli się starać sędzia Wincenty Janowski i kilku innych członków. Sprawa była bardzo trudna, bo miała charakter religijny, ale po usilnych staraniach cel osiągnięto. W roku 1925 istniało siedem Konferencji w Warszawie, po jednej zaś w Kaliszu, Piotrkowie Trybunalskim, Płocku, Pułtusku, Radomiu, Siedlcach – połączonych Radą Wyższą w Warszawie w roku 1924.

W czasie II wojny światowej oficjalna działalność Stowarzyszenia została przerwana i nie odrodziła się w okresie rządów komunistycznych. Dopiero po przemianach w roku 1989, Międzynarodowy Zarząd podjął wysiłki, by odrodzić konferencje zza “żelaznej kurtyny”. W dniu 10 lutego 1991 r., przy kościele św. Krzyża w Warszawie reaktywowano pierwszą powojenną Konferencję w Polsce. Akt został uznany przez księdza Prymasa Józefa Glempa, który powołał na pierwszego moderatora ks. Józefa Jachimczaka CM. Nie wiedziano wtedy jeszcze, że niemal bez przerwy działała Konferencja w Ostrowie Wielkopolskim, która w roku 2005 obchodziła Jubileusz 150-lecia istnienia.

Obecnie działa w Polsce dziewięć Konferencji św. Wincentego a Paulo: W Warszawie i Krakowie – po dwe, a także w Bydgoszczy, Chełmnie, Ostrowie Wielkopolskim, Pabianicach i Wrocławiu.